SİSTEMLER > Yangın Algılama ve İhbar Sistemleri

 Bina ve endüstriyel yapıların, yangına karşı korunmasında, ilk ve en önemli sistemlerden biri yangın algılama sistemleridir. Yangın algılama sistemleri, saha elemanlarının yangını en erken seviyede algılayıp ihbar vermesi vasıtası ile yangına çabuk müdahale imkanı sağlar, mal ve can güvenliğini arttırır.

 Yapılar için yangın algılama sistemlerinin tek başına sadece uyarı etkisi vardır. Binanın toplam güvenliği düşünüldüğünde, yangın algılama sistemlerinin yanında, etkin ve çalışır halde yangın söndürme sistemlerinin de yer alması gerekmektedir. Sonuçta, yangını algılamak, söndürme yapmadıkça pek önem taşımayacaktır. Ülkemiz koşullarında, itfaiye teşkilatının yangın mahalline gelmekte gecikmesi ve müdahale için geç kalması durumu ile karşı karşıya olduğumuz bir gerçektir.

Şekil 2.1.1. ve 2.1.2. de bir yangın algılama siseminin nasıl çalıştığını görebilirsiniz. Yangın, dedektorler tarafında algılanır ve kontrol paneline bilgi gönderilir. Bilgi kontrol paneli tarafından değerlendirilerek, sirenlerin çaldırılması, telefon ile belirli yerlere bildirilmesi ve bina kontrol sisteminin senaryosunun başlatılması gibi işlemler yapılır.
 
 
Şekil 2.1.1. - YAS çalışma prensibi                   Şekil 2.1.2. - YAS çalışma prensibi
 
 
 
Yangın algılama sistemleri ikiye ayrılmaktadır; Konvansiyonel ve Adresli Sistemler. Konvansiyonel sistemler uygulamada artık fazla yer almayan eski sistemlerdir. Konvasiyonel sistemlerin yerini adresli sistemler büyük ölçüde almışlardır.
 
 
Zon bazında algılama yapılır. Dedektörler ve butonlar tek bir hat üzerine bağlanır. Uygulamada bir zona 25 adet eleman bağlanabilir. Bir binanın har katı bir zon olarak projelendirilir ve sadece o katta yangın olduğu izlenebilir. Şekil 2.3.1.‘ de dedektörlerin zone şeklinde bağlantısı görülmektedir. Şekil 2.3.2.‘ de ise kat bazında uygulama projesine bir örnek verilmiştir.

Şekil 2.3.1.1. – Konvansiyonel Sistem, zon bağlantısı

           
Şekil 2.3.1.2. – Konvansiyonel Sistem, kat bazında uygulama projesi
 
Konvansiyonel sistemlerde kullanılan dedektörler, kirlenme gibi fiziksel olaylar sonucu yanlış alarm verebilirler.
 
 
Nokta – adres bazında algılama yapılır. Dedektör ve butonlar tek bir “Loop” – “ Çevrim” üzerine bağlanır. Kablolama; kontrol panelinden çıkar, saha elemanlarına tek tek paralel bağlanır ve en son noktadaki saha elemanından kontrol paneline geri döner. Buna loop diyoruz. Uygulamada bir loop üzerine 128 adet eleman bağlanabilir. Bir bina olduğu gibi tek bir loop üzerinden kontrol edilebilir. Kablodan ve işçilikten tasarruf sağlanır. Loop üzerine bağlanan bütün dedektör, buton, ve modül gibi saha elemanlarının her birinin bir adresi vardır ve kontrol panelinden izlenir ve gerektiğinde kontrol paneli arıza durumunu bildirir. Şekil 2.3.2.1. ‘de dedektörlerin loop şeklinde bağlantısı görülmektedir. Şekil 2.3.2.3. ‘te ise kat bazında uygulama projesine bir örnek verilmiştir. Şekil 2.3.2.2.‘ de yangın alarmı veren bir saha elemanının adresinin nasıl programlandığını gösteren bir örnek vardır. Ekranda yangının hangi binada, kaçıncı katta ve hangi odada çıktığını görebiliriz. Örnek resimdeki yangının adresi ekranda;
“ MAIN BUILDING – 1 ST FLOOR – ROOM 104 “ olarak çıkacaktır.
 
Şekil 2.3.2.1. Adresli Sistem, loop bağlantısı
 
Şekil 2.3.2.2. – Adres lokasyonu programlama
 
Şekil 2.3.2.3. - Sistem, kat bazında uygulama projesi
                       
Adresli sistemler ikiye ayrılmaktadır: Anolog adresli ve akıllı olarak adlandırılan interaktif sistemler.
 
 
Analog sistemlerde tüm ölçümler saha elemanları tarafından; tüm veri toplama, değerlendirme, depolama ve kontrol, kontrol paneli tarafından yapılmaktadır. Dedektörler, ortamdaki duman seviyesi, kirlilik gibi verileri kontrol paneline gönderir. Kontrol paneli, alarm ve arıza gibi uyarıları, dedektörlerin seviye kontrollerini yapar. Analog adresli dedektörlerden 2 seviyede alarm alınır; ön alarm ve gerçek alarm.
 
 
Analog sistemdekinden farklı olarak, dedektör, tüm veri toplama, değerlendirme, depolama, seviye kontrol ve 4 seviyede alarm sinyali gönderme işlevlerini kendisi yapar. Kontrol paneli, sadece loop hatlarındaki kısa devre ve hat kopukluğu olaylarını denetleyip, alarm anında sirenleri çaldırır.
 
 
Optik duman dedektörlerinin kullanım amacı; için için yanan, gözle görülemeyen dumanı ve duman çıkaran alevli yangınları kolay ve çabuk bir şekilde algılamaktır. Yüksek kalitedeki optoelektronik sistem, geniş duman spektrumlarına, homojen bir tepki vermek için tasarlanmıştır. Bu spektrum renksiz dumandan başlar ve kara dumana kadar genişler.
Optik duman dedektörleri üzerinde kırmızı renkte bir LED indikatör bulunmaktadır. Bu LED, dedektörün dumanı algılamasıyla birlikte aktif olur. Optik duman dedektörüne örnek olarak şekil 2.4.1.1. verilmiştir

 
Şekil 2.4.1.1. - Optik duman dedektörü
 
Optik duman dedektörlerinin kalbi, dış ortamdan gelen ışığı perdeleyen fakat duman partiküllerinin rahatlıkla içeri girişine olanak tanıyan, kapalı bir ölçüm çemberidir. Ölçme çemberinde birer optik verici ve alıcı mevcuttur. Normal konumda, optik verici kaynaktan çıkan ışınlar, alıcıya direk ulaşmaz. Çember içerisine duman partiküllerinin girmesi ile verici kaynaktan çıkan ışınlar kırılır ve alıcıya doğru yansır. Bakınız ; Şekil 2.4.1.2. Optik alıcıya yansıyan ışınların yoğunluğu elektronik bir devrede ölçülür. Ve dedektör alarm konumuna geçer.
 
 
Şekil 2.4.1.2. - Kapalı ölçüm çemberi
 
1)    İçin İçin Yangın : Bu türde bir yangın; düşük sıcaklıkta az ve hafif renkli duman çıkaran yangın olarak karakterize edilir. Renginin açık olmasına rağmen, oluşturduğu duman partikülleri büyüktür. Bu tip yangınlara örnek olarak ; pamuk ve elektrik kablolarını (PVC kaplı) verebiliriz.
2)    Alevli Yangın : bu türde bir yangın, yüksek sıcaklıkta, koyu renkli duman çıkaran yangın olarak karakterize edilir. Bu tip yangınlara örnek olarak; ağaç ve türevleri, diesel ve türevleri, plastik köpük ve lastiği verebiliriz.
 
2.4.3      Isı dedektörlerinin kullanım amacı, ani veya yavaş yavaş yükselen ısıdaki değişimleri algılamaktır. Isı dedektörleri üzerinde kırmızı renkte bir LED indikatör bulunmaktadır. Bu LED, dedektörün ısıyı algılamasıyla birlikte aktif olur. Isı dedektörüne örnek olarak Şekil 2.4.2.1. verilmiştir
 
Şekil 2.4.2.1. - Isı dedektörleri
 
Isı dedektörleri, aslında, NTC termistör ve bu termistörden gelen bilgileri değerlendiren bir elektronik devreden oluşmaktadır. Isı dedektörleri üç tiptir:
 
 
NTC termistörün alarm seviyesi set edilmiş bir değerdir ve ortam sıcaklığı bu değere ulaştığında dedektör alarm konumuna geçer.
 
 
Ortam sıcaklığında, belirli bir süre içinde, belirgin bir ani artış olması sonucu dedektör alarm konumuna geçer.
 
 
Yukarıda anlatılan her iki ısı dedektörünün de özelliklerine sahiptir. Bu değerlerden herhangi birinin aktif olması durumunda alarm komutuna geçer.
 
### Isı dedektörlerinin taban bağlantı şekilleri optik duman dedektörleri ile aynıdır.
                
 
Daha önce bahsi geçen optik duman dedektörleri ile ısı dedektörlerinin tüm özelliklerini ihtiva eder. Kombine dedektörlerin kullanım amacı; olası bir dumanlı yangını veya ısıdaki artışları algılamaktır.
Kombine optik ve ısı dedektörleri üzerinde kırmızı renkte bir LED indikatör bulunmaktadır. Bu LED, dedektörün dumanı ya da ısıyı algılamasıyla birlikte aktif olur. Kombine optik ve ısı dedektörüne örnek olarak Şekil 2.4.3. verilmiştir
 
 
Şekil 2.4.3.1. - Kombine optik ve ısı dedektörü
 
### Kombine dedektörlerinin taban bağlantı şekilleri optik duman dedektörleri ile aynıdır.
Şekil 2.4.1.1.1
 
Kanal tipi hava örneklemeli duman dedektörlerinin kullanım amacı; havalandırma ve hava koşullandırma için kullanılan kanallardaki temiz veya kullanılmış hava içerisinde bulunabilecek olası duman partiküllerini algılamaktır.
Optik duman dedektörleri üzerinde kırmızı renkte bir LED indikatör bulunmaktadır. Bu LED, dedektörün dumanı algılamasıyla birlikte aktif olur. Kanal tipi hava örneklemeli duman dedektörlerine örnek olarak Şekil 2.4.4.1. verilmiştir


Şekil 2.4.4.1.- Kanal tipi hava örneklemeli duman dedektörü
Temel yapıları itibariyle, kanal tipi hava örneklemeli duman dedektörleri, içerisinde bir emiş fanı olmayan pasif izleme üniteleridir. Hava kanalları içerisindeki basınç farklarını kullanarak, kanallar içindeki sürekli havayı alıp, duman algılama sistemine bypass ederler. Bu hava iletimi, sadece, hava kanallarında sürekli bir sirkülasyon var ise gerçekleşebilir. Başka bir deyişle; duman algılama sistemi, dedektör içerisinden hava geçtikçe algılama yapabilmektedir. Bakınız ; Şekil 2.4.4.2

Şekil 2.4.4.2. - Hava kanalları üzerine monte edilmiş dedektör
 
Şekilde 2.4.4.3. de görüldüğü üzere tüm dedektör sistemi, bir çok parçadan oluşmuş, kompakt yapılı bir mekanizmadır. Dedektör, hava kanalı içerisine yerleştirilen bir tek yönlü tüp, optik duman dedektörü ve bu sistemin içine girdiği bir dış muhafazadan oluşmaktadır.
 
Şekil 2.4.4.3. – Parçalar ve dedektör ile terminal bağlantıları
 
Hava kanalı içerisinden gelen hava, tüpten geçerek optik duman dedektörüne iletilir ve dedektör hava içerisindeki olası duman partiküllerinin mevcut olması durumunda alarm komutuna geçer.
 
 
Alarm butonlarının kullanım amacı; yangını gözlemlemiş ve ortamda bulunan kişinin, binada bulunan diğer insanların tahliye edilebilmesi için butona basmasıdır.
Butona basıldığında sirenler çalar ve bina boşaltılır.
Alarm butonu bir çeşit kontaktır. Buton üzerinde bulunan cama basıldığı anda alarm konumuna geçer. Alarm butonu üzerinde kırmızı renkte bir LED indikatör bulunmaktadır. Bu LED, üzerine basılmasıyla birlikte aktif olur. Alarm butonuna örnek olarak Şekil 2.4.5.1 verilmiştir
 
  
Şekil 2.4.5.1 - Alarm butonu            
 
 
 
Söndürme butonlarının kullanım amacı; gazlı söndürme yapılan mahallerde, gazın oda içerisine boşaltılmasıdır
Butona basıldığında sirenler çalar ve bina boşaltılır. Söndürme butonuna örnek olarak Şekil 2.4.6.1 verilmiştir
 
 
 
 
Şekil 2.4.6.1 - Söndürme butonu     
 
Alarm sireninin kullanım amacı; yangın algılama sistemine gelebilecek olası yangın alarmı durumlarında ortamda bulunan insanların uyarılması ve tahliye edilmesidir. Genellikle, yangın kontrol paneli üzerindeki siren çıkış hattına bağlanır ve kontrol paneli tarafından kumanda edilirler. Yangın alarm sirenleri tek müzik tonundan 38 tona kadar çıkış sesine sahiptirler. Müzik tonu sirenin arkasında bulunan deep switch-ler vasıtasıyla seçilebilir. Alarm Sirenine örnek olarak Şekil 2.4.6.1. verilmiştir
                 
Şekil 2.4.6.1. - Alarm sireni ve bağlantıları
2.4.10   Saha Modüllerinin kullanım amacı, bina mekanik ve elektronik otomasyon sistemleri tesisatlarında kullanılan çeşitli cihazları izlemek ve kumanda etmektir. Ayrıca adresli sistemlerde kullanılacak olan konvansiyonel tipteki dedektörleri hatta bağlamak, exproof alan ile güvenli alan arasındaki dedektörlerin bağlantısını yapmak içinde kullanılırlar.